روش تحقیق موردی (Case study)

Case study_7711

دانشجویان دوره کارشناسی، با روش‌های تحقیق، آشنایی نسبی دارند اما گاهی در بازخوانی هر روش، و به ویژه در کاربرد آن مشکلاتی دارند. اگر آنها خواسته باشند ادامه تحصیل دهند یا پس از دریافت مدرک کارشناسی، به کاری مشغول شوند، در هر دو وضعیت، دانستن روش تحقیق، یکی از ابزارهای همیشگیِ مورد نیازِ آنها برای موفقیت محسوب می‌شود.

«پردیس توسعه انسانی» با درکِ این مشکلِ رایج، در کنار شما است تا روش‌های پرکاربردِ تحقیق کمّی و کیفی را از زاویه‎ای جدید و با رویکردی کاربردی معرفی کند. برای دانشجویان، در پاسخ به سوالات تحقیقی‌شان، انواع روش‌ها وجود دارد. انتخاب روش تحقیقِ متناسب، به عوامل متعددی از جمله هدف تحقیق؛ نوع سؤالات تحقیقی که باید به آنها پاسخ داده شود؛ ابزاری که در اختیار دارند؛ و در دسترس بودن منابع، بستگی دارد. ما این مسئله حیاتی را در طراحی و اجرای موفقیت‌آمیز یک تحقیق، در مقاله ارایه داده‌ایم.

هدف مقاله حاضر، آموزشِ تحقیق موردی، که به آن «موردپژوهی» هم گفته می‌شود، به‌عنوان یکی از روش‌های انجام تحقیق است. تحقیق موردی، یک روش تحقیق «ژرفانگر» است که برای دانشجویان دوره کارشناسی هم کاربرد دارد، اما به ویژه در دوره‌های تحصیلات تکمیلی بیشتر قابل استفاده است.

در صورت تمایل می‌توانید، با جستجوی واژه تحقیق در سایت پردیس، به تعداد بیشتری از درس‌های روش تحقیق دست پیدا کنید. همان‌طور که می‌دانید، عضویت در سایت، رایگان، و امکان استفاده از تمام-متنِ مقالات برای شما وجود دارد. در اینجا، روش تحقیق موردی به زبان ساده و کاربردی ارایه شده است.

چرا تحقیق موردی؟

اسم «تحقیق موردی» (case study) یا مورد پژوهی، می‌تواند شما را یاد این ضرب‌المثل بیندازد که «هر گلی بوی خودش رو داره»؟ یا «مشت نمونه خرواره»؟ اگر انتخاب شما اولی باشد، پاسخ درست داده‌اید! هر «مورد»، آنقدر بزرگ و با مورد دیگر متفاوت است که اگر در ظاهر شبیه به هم باشند، با کاوش و بررسی دقیق‌تر و بیشتر، تفاوت آنها مشخص خواهد شد. دو تصویر زیر به‌ظاهر شبیه به یکدیگراند اما در واقع آنها با هم تفاوت دارند. آیا می‌توانید 4 تفاوتی که در این دو تصویر وجود دارد را پیدا کنید؟

شما با تحقیق پیمایشی می‌توانید اتفاقی که در این موقعیت رخ داده است را به همان صورت که هست «توصیف کنید»، و با تحقیق همبستگی، می‌توانید رابطه بین دو متغیر برای مثال، شدت سرمای هوا و احتمال شکستن یخ رودخانه را تعیین کنید، اما فقط با تحقیق موردی است که با دقت می‌توانید وضعیت را با توجه به زمینه و بستری که پدیده در آن رخ داده است «تشریح کنید».

شما از تحقیق موردی زمانی استفاده می‌کنید که بخواهید درباره پدیده‌ای خاص در دنیای واقعی، دانشی عینی و عمیق به دست آورید. این روش به شما امکان می‌دهد ویژگی‌ها، معانی، و مفاهیم کلیدی را کشف کنید.

تحقیق موردی چیست؟

تحقیق موردی تجزیه و تحلیل عمیق یک پدیده یا موقعیت خاص است. در این روش شما به جمع‌آوری، و تجزیه و تحلیل داده‌های دقیق و جامع درباره یک مورد خاص می‌پردازید. «مورد» می‌تواند یک فرد، گروه، سازمان، جامعه یا رویداد باشد. توجه داشته باشید که تحقیق موردی می‌تواند به روش کیفی، کمّی، یا ترکیبی انجام شود. تحقیقات موردی کیفی بر داده‌های غیر عددی متکی است که از طریق مصاحبه‌ها، مشاهدات، و اسناد به دست می‌آید، تا تجزیه و تحلیل دقیقی از یک مورد خاص ارایه دهد. تحقیق موردیِ کمّی، از داده‌های عددی مانند بررسی‌ها و تحلیل‌های آماری، برای کشف یک مورد خاص استفاده می‌کند. تحقیقات موردی با روش‌های ترکیبی، برای ارایه تحلیلی جامع از یک مورد خاص استفاده می‌شود.

آیا تحقیق موردی فقط در علوم اجتماعی کاربرد دارد؟

تحقیقات موردی به‌طور گسترده در رشته‌های علوم اجتماعی مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، علوم تربیتی، مدیریت بازرگانی، جغرافیا، و تربیت بدنی استفاده می‌شود. در تحقیقات علوم اجتماعی، از تحقیقات موردی برای کشف پدیده‌های اجتماعی پیچیده، توسعه و آزمایش نظریه‌ها، بررسی موارد نادر یا منحصر به فرد و ارایه بینش در مورد مسایل کاربردی استفاده می‌شود. در زیرمجموعه علوم اجتماعی، بیشتر از همه در روان‌شناسی، از تحقیقات موردی استفاده می‌شود اما در علوم تربیتی و مدیریت هم کاربردهای زیادی دارد. تحقیقات موردی روش ارزشمندی برای دانشمندان علوم اجتماعی است تا به درک عمیقی از مسایل پیچیده اجتماعی دست یابند و دانش و بینش جدیدی خلق کنند.

این روش تحقیق، به رشته‌های علوم اجتماعی اختصاص ندارد بلکه در علوم تجربی و مهندسی هم کاربردهای زیادی دارد. برای مثال، بررسی کاربرد یک قطعه خاص در یک دستگاه مکانیکی برای مدت معین، یا میزان و کیفیت رشد یک بذر در شرایط گلخانه‌ای، نمونه‌ای از تحقیقاتی است که می‌تواند به‌صورت موردپژوهی نتیجه بدهد.

انواع تحقیق موردی

شاید در نگاه اول اهمیتی نداشته باشد که از کدام نوع تحقیق موردی استفاده می‌کنید اما در فرایند تحقیق، به ویژه هنگامی‌که خواسته باشید گزارش تحقیق خود را در اختیار داوران قرار بدهید، برای آنها اهمیت دارد که از کدام نوع تحقیق موردی استفاده کرده‌اید؟ تحقیقات موردی را می‌توان بر اساس طرح، هدف و رویکرد تحقیق به چند نوع طبقه‌بندی کرد:

تحقیق موردی اکتشافی: این تحقیق موردی برای ارایه بینش مقدماتی در مورد یک پدیده ناشناخته طراحی شده است. هدف این نوع تحقیق موردی، شناسایی مسایل، سؤالات، یا متغیرهای کلیدی است که نیاز به بررسی بیشتر دارد. تحقیقات موردی اکتشافی از رویکرد کیفی استفاده می‌کنند و بر تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ از طریقِ مصاحبه، مشاهده، و تحلیل اسناد تکیه دارد.

تحقیقات موردی توصیفی: هدف تحقیقات موردی توصیفی ارایه توصیفی جامع از یک مورد یا موقعیت خاص است. آنها بر پاسخ دادن به سوالاتی مانند “چه اتفاقی افتاده؟” و “چطور شد؟” تمرکز می‌کنند. تحقیقات موردی توصیفی از تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌های کمّی و کیفی استفاده می‌کنند و اغلب بر منابع اطلاعاتی متعدد از جمله مصاحبه، پیمایش، و داده‌های بایگانی شده یا اسناد، تکیه می‌کنند.

تحقیقات موردی توضیحی: تحقیقات موردی توضیحی با هدف شناسایی روابط علی بین متغیرها انجام می‌شود. آنها دلایل پشت یک پدیده خاص را بررسی می‌کنند و به‌دنبال توضیح علت وقوع آن هستند. تحقیقات موردی توضیحی اغلب از رویکرد مقایسه‌ای استفاده می‌کنند و بر تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ها مانند نظرسنجی، آزمایش، و تجزیه و تحلیل آماری تکیه می‌کنند.

تحقیقات موردی ابزاری: تحقیقات موردی ابزاری از یک مورد خاص برای نشان دادن یک نکته نظری یا مفهومی گسترده‌تر استفاده می‌کنند. هدف آنها آزمایش یا توسعه یک نظریه، مدل یا چارچوب با بررسی نحوه اعمال آن در یک نمونه خاص است. تحقیقات موردی ابزاری اغلب از رویکرد کیفی استفاده می‌کنند و بر تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ها مانند مصاحبه، مشاهده، و تجزیه و تحلیل اسناد تکیه می‌کنند.

تحقیقات چند-موردی: تحقیقات چند-موردی به بررسی مورد یا موارد متعددی می‌پردازد که ویژگی‌های مشترک دارند. هدف آنها شناسایی الگوها، روندها، یا تعمیم‌ها در بین موردها و ایجاد درک وسیع‌تری از یک پدیده خاص است. تحقیقات چند-موردی اغلب از رویکرد کیفی استفاده می‌کنند و در این تحقیقات نیز، بر تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ها مانند مصاحبه، مشاهده، و تحلیل اسناد تکیه می‌کنند.

تحقیقات موردی درونی: تحقیقات موردی درونی به دلیل ارزش منحصربه‌فرد و ذاتی آنها، به جای پتانسیل آنها برای کمک به یک نظریه یا چارچوب گسترده‌تر، انجام می‌شود. هدف آنها تعمیق درک ما از یک مورد یا موقعیت خاص است و ممکن است شامل بررسی جنبه‌های پیچیده یا بدیع پرونده باشد. تحقیقات موردی درونی اغلب از رویکرد کیفی استفاده می‌کنند و بر تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ها مانند مصاحبه، مشاهده، و تجزیه و تحلیل اسناد تکیه می‌کنند.

در مجموع وقتی نگاه می‌کنید، به روشنی می‌بینید که تحقیقات موردی یک روش تحقیقاتی همه کاره‌اند که می‌تواند برای پاسخگویی به سؤالات و اهداف مختلف تحقیق استفاده شود. شناسایی و قدرت تشخیصِ انواع مختلف تحقیقات موردی می‌تواند به شما کمک کند تا تحقیقات خود را به‌طور موثر طراحی و انجام دهید و مناسب‌ترین تکنیک‌های جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها را انتخاب کنید.

مراحلِ تحقیقِ موردی

فرآیند تحقیق موردی شامل چندین مرحله است که به شما کمک می‌کند تا درک جامعی از «مورد» تحت بررسی به دست آورید. برای طراحی و انجام یک تحقیق موردی مراحل زیر را در نظر داشته باشید:

گام 1. انتخاب مورد: اولین گام در فرآیند تحقیق موردی، انتخاب پدیده مورد بررسی است. مورد می‌تواند یک فرد، یک گروه، یک سازمان، یا یک جامعه باشد. انتخاب مورد باید بر اساس سوال تحقیق و اهداف تحقیق باشد. آنچه اهمیت دارد این است که «مورد» دو ویژگی داشته باشید:

  1. از زمینه یا بستر خود قابل تفکیک و جداسازی نباشد؛ و
  2. با بقیه موارد تفاوت نشان بدهد.

گام 2. بیان مسئله و تعریف سوال یا سؤالات تحقیق: گام بعدی، بیان مسئله و تعریف سؤال تحقیق است. بیان مسئله باید جامع و مبتنی بر وجود مسئله در «مورد» در بستر یا زمینه تنظیم شده باشد. سؤال تحقیق نیز باید مشخص، قابل اندازه‌گیری و مرتبط با مورد مورد بررسی باشد. بیان مسئله و سوالات تحقیق، در صورتی به بهترین شکل تهیه و طراحی می‌شوند که:

  1. شما در بستر یا زمینه‌ای که «مورد» وجود دارد، تجربه، سابقه کار یا فعالیت، و یا زندگی داشته باشید؛
  2. مرور جامع و کاملی درباره پیشینه مورد به عمل آورده باشید.

گام سوم. جمعآوری و تجزیه-تحلیلِ داده‌ها: فرآیند جمع‌آوری داده‌ها شامل جمع‌آوری اطلاعات از منابع مختلف و با استفاده از ابزارهای متنوع مانند مصاحبه، مشاهده، بررسی و تحلیل اسناد و مواد است. داده‌های جمع‌آوری‌شده باید با سؤالات تحقیق مرتبط باشند. تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز پس از جمع‌آوری داده‌ها، برای شناسایی الگوها، مضامین و روابط انجام می‌شود. تجزیه و تحلیل باید بر اساس سؤالات تحقیق هدایت شود. مهم‌ترین ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها، آمار و روش‌های کیفی کدگذاری کیفی است.

گام چهارم. ارایه یافته‌ها: مرحله بعدی ارایه یافته‌ها است که مبتنی بر شرح مورد، پاسخ به سؤالات تحقیق از طریق داده‌های جمع‌آوری شده و تجزیه و تحلیل آنها انجام می‌شود. تحقیق موردی باید به شیوه‌ای واضح و مختصر، سازماندهی و ارایه شود.

گام پنجم. نتیجه‌گیری: مرحله نهایی، نتیجه‌گیری از تحقیق موردی است. نتیجه‌گیری باید بر اساس تجزیه و تحلیل داده‌ها باشد و باید به سؤالات تحقیق و اهداف تحقیق بپردازد. همچنین نتیجه‌گیری باید با شواهدی از داده‌های جمع‌آوری شده پشتیبانی شود.

امتیازها و محدودیت‌های تحقیق موردی

خوب است درباره مزایا و محدودیت‌های تحقیق موردی بیشتر بدانید تا به شما در تصمیم‌گیری کمک کند. تحقیقات موردی روش تحقیقی است که برای بررسی پدیده‌های پیچیده و واقعی استفاده می‌شود. امتیازها و محدودیت‌های آن عبارتند از:

امتیازاتِ تحقیق موردی

بررسی عمیق: تحقیقات موردی امکان بررسی عمیق یک مورد یا پدیده خاص را فراهم می‌کند و درک غنی از موضوع مورد بررسی را ارایه می‌دهد.

مطالعه در شرایطِ موقعیت‌های زندگی واقعی: تحقیقات موردی بر موقعیت‌های زندگی واقعی تمرکز می‌کنند و به ما درباره نحوه رفتار افراد، گروه‌ها یا سازمان‌ها در محیط‌های واقعی، بینش‌هایی را ارایه می‌دهند.

منابع چندگانه داده: تحقیقات موردی معمولاً شامل استفاده از منابع متعدد داده با استفاده از مصاحبه، مشاهده و بررسی اسناد است که امکان مثلث‌بندی (triangulation) و اعتبارسنجی متقابل یافته‌ها را فراهم می‌کند.

انعطاف‌پذیری: تحقیقات موردی انعطاف‌پذیر هستند و به محققان اجازه می‌دهند تا با شرایط سازگار شوند و در صورت لزوم پرسش‌ها و روش‌های تحقیق را اصلاح کنند.

عمومیت‌بخشی: اگرچه تحقیقات موردی معمولاً بر روی یک مورد خاص تمرکز می‌کنند، اما می‌توانند بینش و دانشی را ارایه دهند که در موارد یا موقعیت‌‌های مشابه، قابل بررسی و کاربرد باشد.

محدودیت‌های تحقیق موردی

تمرکز افراطی بر ذهنیت: هر چند ذهن محقق در تحقیقات کیفی در مرکز تحقیق قرار دارد و این یک ویژگی برای آن محسوب می‌شود، تحقیقات موردی می‌توانند در استفاده از ذهنیت افراط داشته باشند، زیرا تفسیر محقق از داده‌ها ممکن است تحت تأثیر سوگیری‌ها باشد.

حجم نمونه محدود: تحقیقات موردی معمولاً شامل حجم نمونه کوچکی است که عمومیت‌پذیری یافته‌ها را دشوار می‌کند.

صرف زمان طولانی: گاهی تحقیقات موردی می‌توانند زمان‌بر باشند و به منابع قابل توجهی مانند بودجه، دسترسی به شرکت‌کنندگان و ابزارهای متعددِ جمع‌آوری داده‌ها، و تجزیه و تحلیل آنها نیاز داشته باشند.

فقدان کنترل: در تحقیقات موردی، پژوهشگران کنترل محدودی بر متغیرها و شرایط مورد بررسی دارند که این امر بررسی رابطه علّی را دشوار می‌کند

ناممکن بودنِ تکرار: تحقیقات موردی اغلب منحصربه‌فرد هستند، به همین دلیل تکرار آنها دشوار است و تأیید یا رد یافته‌ها را برای سایر محققان چالش‌برانگیز می‌کند.

به‌طور کلی، تحقیقات موردی درک دقیقی از پدیده‌های پیچیده ارایه می‌دهند، اما محققان باید هنگام تفسیر یافته‌ها از محدودیت‌های آن اطلاع داشته باشند.

جمع‌بندی

در این مقاله دریافتید که تحقیق موردی، روش پژوهشی ارزشمندی برای بررسی موقعیت‌های پیچیده و واقعی است. این روش، درک جامعی از مورد تحت بررسی را ارایه می‌دهد، و به شما اجازه می‌دهد تا دلایل و عوامل زمینه‌ای را که به این پدیده کمک می‌کنند، کشف کنید. تحقیقات موردی امتیازاتِ متعددی از جمله بررسی عمیقِ مورد، منابع متعدد داده، انعطاف‌پذیری و قابلیت عمومیت‌بخشی بالقوه را دارا است. با این حال، تحقیقات موردی دارای محدودیت‌هایی نیز بودند؛ از جمله: ذهنی بودن، حجم نمونه محدود، زمان‌بر بودن، عدم امکانِ کنترل، و مشکلات تکرار. هنگام تصمیم برای اجرا، تفسیر یافته‌ها و نتیجه‌گیری باید به این محدودیت‌ها آگاه باشید.

به طور کلی، تحقیق موردی یک روش تحقیقاتی ارزشمند است که بینش‌هایی را درباره موقعیت‌های پیچیده و واقعی ارایه می‌دهد. در دو حالت از این روش، با اطمینان خاطر استفاده کنید: 1) زمانی که برای بررسی پدیده، تحقیقات کمی وجود دارد؛ 2) زمانی که به درک عمیق یک مورد خاصِ وابسته به زمینه، نیاز دارید.

برای مشاهده کامل درس، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید

این اثر مشمول قانون حق مالکیت معنوی و استفاده از محتوای آن بدون اجازه پردیس توسعه انسانی غیرقانونی است.
تولید کننده محتوی:
پردیس توسعه انسانی
پردیس توسعه انسانیی

2 دیدگاه

  • با سلام-
    اگر کسی تمامی اینترنت را زیر و رو کنه، مقاله آموزشی درباره روش تحقیق موردی به جامعیت و کاربردپذیری این پیدا نمی کنه. به شما تبریک می گم.

دیدگاهتان را بنویسید

جدید‌ترین‌‌های پردیس

چگونه می‌توانیم از علم آینده‌پژوهی، برای ساختن آینده خود استفاده کنیم؟

عادت‌هایت را اینگونه بشناس

روی پای خودت به هر چی می‌خوای برس

این داستان: توسعه منابع انسانی به روش مربی پرورش اندام

51 شاخص، تعریف، مصداق، و سوالِ مصاحبه استخدامی

چگونه می‌توانیم از علم آینده‌پژوهی، برای ساختن آینده خود استفاده کنیم؟

عادت‌هایت را اینگونه بشناس

روی پای خودت به هر چی می‌خوای برس

این داستان: توسعه منابع انسانی به روش مربی پرورش اندام

51 شاخص، تعریف، مصداق، و سوالِ مصاحبه استخدامی

پردیس در شبکه اجتماعی

Translate »